«?аза?стан» атауын «?аза? Республикасы» деп ?згерту ?ажет пе?

Источник: alashainasy.kz

Еліміз Т?уелсіздігіне 20 жыл толса да, мемлекетімізді? «?аза?стан» деген ресми атауын «?аза? Республикасы» деп ?згертуге байланысты пікір ?лі де бар. ?аза?стан болып ?лемге танылды?, абырой?а кенелдік. Я?ни б?л ресми атаудан зиян шекпегеніміз аны?. Біра? «?аза? Республикасы» деп атау?а ??лы?ты азаматтар осы ар?ылы ?лтты? бірегейлікті, тіл м?селесін шешуге болатынын айтады. Ендеше, осы та?ырып?а байланысты ?рт?рлі ?станымда?ы азаматтарды? пікіріне кезек берейік. ?зімбай ?АЛИ, саясаттанушы: *

И?*

– Мен «?аза?стан» атауын «?аза? Рес­публикасы» деп ?згертуді ?ол­даймын. Кезінде б?л ?сыныс ?абыл­данбай ?алды. Негізі, бізді? елді? аты о баста ?аза? Республикасы болып ?алыптасуы керек еді. Біріншіден, «?аза?стан Республикасы» деген атау­ды? ?зінде ?ателік бар. «Стан» деген с?з «елі», я?ни «республикасы» дегенді білдіреді. Ендеше, біз ?аза?стан Рес­публикасы дегенде та?ы бір «республикасы» деген с?з жасырынып т?р. Тофтология бар. Екіншіден, егер біз мем­лекет атауын ?аза? Республикасы деп ?згертсек, ?лтты? идентификация­да ?татын жеріміз к?п. ?азіргідей бар­лы?ы бірдей ?аза?станды?тар емес, ?аза?тар деп аталатын еді.

Б?л ?з кезегінде мемлекетте мекендейтін барша халы?ты ?йыстыру?а ?з септігін тигізер еді. «?аза?станды?» деген с?з, ?олдан ?алыптастырылып отыр?ан ?лт­ты? жа?а аты осы елімізді? ?азіргі атауы – ?аза?стан Республикасы дегеннен шы­?ып отыр ?ой. ?аза?стан Республикасы деген бізді? к?п?лтты бол?анымыздан ?а­был­дан?ан екен-мыс. Біз к?п ?лтты мем­лекет­терді? ?атарына жатпаймыз. Бізді? ??­ра­мымызда Ресейдегі сия?ты авто­но­миялы? субъектілер, я?ни бас?а мем­­лекеттер жо?. Ал біз сия?ты унитарлы ел­дерді? бір?атары мемлекетті? атауын жер­гілікті ?лтты? атымен айтады. Мысалы, Француз Республикасы, ?ыр?ыз Рес­пуб­ликасы. Осы атал?ан мемлекеттер­де тек француздар мен ?ыр?ыздар ?ана т?рады деген с?з емес ?ой. Олар да – д?л біз сия?ты к?п этни­калы? мемлекет­тер. Францияда Африкадан келген ?ара н?сілдер к?п. Ал ?ыр?ыз еліні? ??ра­мында ?збектер, ?аза?тар т.б. ?лтты? ?кіл­дері бар ?ой. С?йте т?ра, бас?а этникалар мемлекетті? атауына мойынсын?ан. Марокко, Алжир, Сенегалдан келген миг­ранттар ?здерін «французбыз» дейді. Міне, Франция мемлекеті осылайша да ас­симиляция жасап жатыр. Мен к?п елде болдым. Сонда ?арапайым халы??а «мені? елім – ?аза?стан» десе?із, олар бірден Ау?анстан деп ойлайды. Та?ы бір іссапармен ж?ргенімде «шекаралы? айма?та ?збектерді ?ырып жат?ан сіздер ме?» деген с?ра? шы?ты алдымыздан. С?йтсек, ?ыр?ыздармен шатастырыпты. Олар ?шін Орталы? Азияны? барлы? елі «стан» деп атал?аннан кейін бірдей болып к?рі­неді. Осы уа?ыт?а дейін ?аза?­стан болып таныл?анымыз рас. Имиджіміз де белгілі бір де?гейде ?алыптасты. Біра? ?аза?стан дегенді ?аза? Республикасы етіп ауыстыр?анда т?р?ан еште?е жо?. Біз т?бегейлі ?згертейік деп жат?ан жо?пыз ?ой. Т?жік немесе ?збек Республикасы деп ?згертіп жат?ан жо?пыз. Т?бірі – бір. Шетелдерде б?рі бізді «?аза? Республикасы» деп атайды. Біздегі барлы? этникалы? топты? ?кілдерін ?аза? дейді. Демек, ?згерткеннен еште?е жо?алтпаймыз. И?, азын-аула? ??жаттарды ?айта толтыру сия?ты шы?ындар болады. Біра? біз болаша?ты ойласа?, жергілікті халы?ты? бір ?лт болып ?йысып, тату-т?тті ?мір с?руіне м?дделі болса?, «?аза?стан» атауын ?аза? Республикасы деп ?згертуіміз ?ажет.

Ерлан АРЫН, С.Торай?ыров атында?ы Павлодар мемлекеттік университетіні? ректоры, профессор: Жо?

– Б?л – Т?уелсіздікті? ал?аш?ы жыл­дарында ке?інен тал?ы?а т?скен м?­се­лелерді? бірі. Мемлекетімізді? атауын ?аза?стан Республикасы деп ата­йы? дегенде, «?аза? Республикасы де­геніміз д?­рыс» деп у?ж айт­?ан­дар да бол­ды. ?азір де пікір таласты­рып ж?­ретін азаматтар бар. Азатты? ал?ан жы­лы к?пшілікті? ?олдауымен елі­міз­ді? ?азіргі «?аза?стан» деген аты ?а­был­дан?ан болатын. Т?уелсіз­ді­гімізге 20 жыл толып жатыр, осы кез­де елді? атын ?згерту дегеніміз ?и­сын?а келмей­ді. ?аза?стан осы ж?­­ріп ?ткен аз?ана жолында ?лемге ай­шы?ты істер жасап, ?зіні? ?лемдік ?а­­уым­дас­ты?та?ы имиджін ?алып­тас­­тырып ?л­гер­ді.

?аза?станны? аты аталса, ?лем елдері д?ниеж?зінде т???ыш рет ерікті т?рде ядролы? ?арудан бас тартып, бейбітшілікті ?олдайтын елді елестетеді. Мемлекеті­міз ?азіргі атауымен к?птеген жетістікке жет­ті. Халы?аралы? ?йымдарды? ж?мыс­тарына араласып, Еуропада?ы ?ауіпсіздік ж?не ынтыма?тасты? ?йымын бас?ар?ан былтыр?ы жылы ?лем халы?тары бізді? елді? атын танып ?алды. Одан ?зге к?птеген спортты? жарыста елімізді? аты аталып, ж?ртты? есінде жа?сы са?талып ?алды. «Стан» десе, Ау?анстан, П?кістан сия?ты мемлекеттер елестейді деп жатады. Алайда парсы тілінен аудар?анда «стан» с?зі «ел» дегенді білдіреді ?ой. Сонды?тан «?аза?стан» деген атауды? ма?ынасы­ны? ?зі «?аза?ты? елі» дегенді білдіреді. Я?ни онсыз да ?аза? Республикасы, ?аза? елі дегенді білдіріп т?р. ?ыр?ыздар ?з елін «?ыр?ыз Республикасы» дегенмен, орыстар – «Киргизия», халы?аралы? ?ауым­дасты? «?ыр?ызстан» деп жатады. Бір елді? бірнеше ныспымен атал?аны­нан г?рі, орта? бір атауды? бол?анын ??п­таймын. Мемлекетті? атауын бір с?тте ?згерте салу тарихта жо?. Ресми атауын ?згертпесек те, к?п жа?дайда елімізді? б??аралы? а?парат ??ралдары «?аза? елі», «?аза? Республикасы» деп айтып та, жазып та ж?р. Кім ?алай атаса да, бізді? Конституциямызда мемлекетімізді? ресми атауы «?аза?стан», «?аза?стан Республикасы» деп жазыл?ан. Осы екі атау бір-біріне барабар деп к?рсетілген. Мысалы, б?кіл ?лем Франция деп атайтын елді к?п жа?дайда Француз Республикасы деп жатады ?ой. Біра? ресми атын ?згертпеген. Ондай мысалдар бар. Біра? мемлекетті? атауын ?згерте салу?а келмес. Сонды?тан мен елді? атын ?згертуді ??птамаймын. 20 жыл ішінде жи?ан абыройымыз, ?алып­тастыр?ан имиджіміз «?аза?стан» деген атау?а жарасып т?р?андай.

*Т?йін

Елімізді? ресми атауына байланысты ?рт?рлі пікірлерді? ?алыптас?анына да 20 жыл болды. Мемлекетті? «?аза?стан» деген ?азіргі атауы ??ла??а сі?ісіп кетсе де, оны ?аза? Республикасы деп ресми т?рде ?згертуге м?дделі азаматтар к?п.*

Автор: Жар?ын Т?СІПБЕК?ЛЫ

Постоянный адрес статьи:
http://meta.kz//507368-azastan-atauyn-aza-respublikasy-dep-zgertu-azhet-pe.html


Популярное

14 марта 2020

Трофейный турецкий бронеавтомобиль заметили на МКАДе

27 марта 2020

Украинский Ан-225 «Мрия» с новым украинским двигателем впервые взлетел

26 марта 2020

Правительство всю ночь работало над предложениями из обращения Путина

18 марта 2020

Задержана женщина, распространявшая слухи о больной коронавирусом казахстанке

13 марта 2020

Пытавшуюся покончить с собой в тюрьме информатора Wikileaks освободили

13 марта 2020

США ударили по складам шиитской группировки в Ираке

17 марта 2020

Суд в США попросили прекратить дело против «Конкорда»

12 марта 2020

Трампа заподозрили в предвзятости после запрета на въезд из Европы в США

16 марта 2020

«Аэрофлот» расширил список приостановленных из-за коронавируса рейсов

15 марта 2020

США ввели санкции против двух российских компаний из-за угрозы внешней политике