М?стафа Шо?айды? тарихи т?л?асын тірілте алмай отырмыз

Источник: alashainasy.kz

Абай ОМАРОВ (коллаж)

Жуырда М?жіліс отырысында Еуропа мойында?ан М?стафаны ?аза?ты? ?зі де жо?ары д?режеде ?лы?тауы тиістігі к?теріліп, депутат Шалатай Мырзахметов сауал жолда?ан еді. Осы?ан орай, Т?ркияда?ы шо?айтанушы ?алым бауырымыз, Стамбулда?ы Мимар Синан университетіні? профессоры ?бдіуа?ап ?ара ?з ойын білдіріп, редакция?а ?лкен хат жолда?ан екен. Осы орайда біз т?ркиялы? ?аламгер, ?алым бауырымызды? кейбір пікірін о?ырман назарына ?сынуды ж?н санады?. Азаппен келген азатты?

?аза?стан Т?уелсіздікке ж?не 20 жыл­ды??а о?ай келген жо?. Б?л – ата-ба­ба­ла­рымызды? ?асырлар бойы а?са?ан, азап­пен келген Азатты?ы. Осы ?рдісте бол­?ан ?иыншылы?тарды ?рдайым еске алып отырмаса?, Т?уелсіздікті?, б?гінгі ?ол жет­кен жетістіктерді? ?адір-?асиетін бі­ле ал­май ?алуымыз м?мкін. Сол ?шін 20 жыл­ды?­ты жан-жа?ты ж?не ?діл ?т­кі­зуіміз ?а­жет. Тарихшы ретінде осы атап ?ту­лерде та­рихи о?и?алар мен т?л?алар?а бас­ты орын беріледі деп сенемін. ?а­за?­станны? Т?уелсіздік тарихын басты екі кезе?ге б?ліп ?арау?а болады: ?а­за?­стан Т?уел­сіз­дік ал?ан?а дейін ж?не Т?­уел­сіздіктен ке­йін. М?ны? біріншісі бізге Т?­уелсіздікті? о?ай келмегенін к?рсетеді. Ре­сей патша­лы­?ымен Ке?ес Ода?ы кезінде ?а­за? хал­?ы­ны? Т?уелсіздік арманына же­ту ?шін жан­?ияр­лы?пен жаса?ан ер­лік­терін орта?а салады. Кенесары ?асым?лы, Исатай Тай­ман­?лы, Махамбет ?теміс?лы, ?лихан Б?кейхан, Ахмет Байт?рсын, Міржа?ып Дулат, М?стафа Шо?ай, Желто?сан ??р­бан­дары, ?айрат Рыс??лбеков, Л?ззат Аса­нова сынды ?аза? арыстарыны? ?мір жол­дары, к?рестерін жан-жа?ты орта?а са­лып, хал?ымыз?а, жастар?а, тіпті б?кіл ?лем­ге таныстыратын іс-шаралар ?т­кі­зіл­ге­ні д?рыс. ?йткені б?л ?лемдегі ?аза?тар ж?не ?зге Орталы? Азия халы?тары Ке?ес Ода?ы ?здігінен ша?ыра?ы опырылып ??­ла­?аннан кейін Т?уелсіздікке оп-о?ай ?ол жет­кізді, олар Т?уелсіздік деген ?асиетті ??ым­ды білетін ?ркениетті халы?тар емес деген пікірлерге тойтарыс болар еді. Осындай жа?са? пікір бол?аны ?шін олар­ды айыптау?а да болмайды. ?йткені хал­?ы­мызды? Т?уелсіздік жолында?ы к?­рес­те­рін алдымен ?зіміз ?лемге жария етіп та­ныт­паса?, ?згелерге ?аза? хал?ыны? та­ри­хын д?рыс білмегені ?шін ?алай сын ай­та аламыз? Міне, осы орайда Елбасы Н?р­с?л­тан Назарбаевты? Т?рік академиясын ??­ру идеясы ?те ма?ызды. Б?л академия, ?з­дері?ізге белгілі, т?рік халы?тарыны? тарихы мен м?дениетін зерттеп, ?лемге таныстыруды ма?сат етеді.

Баш??рлардан да ?йренеріміз бар

Елімізді? Т?уелсіздігіне дейінгі кезе?де хал­?ыны? жар?ын келешегі ?шін аянбай к?рес ж?ргізген тарихи т?л?алар жайында жіпке тізіп айта берсек, т?бірін талдап та­уы­са алмаспыз. Дегенмен ?рбір кезе?ні? сим­волды? ма?ызды т?л?асы болады. Осы кезе?ні? де символ т?л?асыны? бірі М?с­тафа Шо?ай болса керек. Сонды?тан бас?а Т?уелсіздік ?айраткерлеріні? ара­сын­да 20 жылды?та М?стафа Шо?ай?а ерек­ше орын беріп, ?аза?станда ж?не ?лем елдерінде таныстыратын іс-шаралар­ды? ?ткені д?рыс. Сонымен ?атар ?аза?­стан­ны? 20 жылды? іс-шараларына б?кіл ?лемні? зер салып м??ият ?арап отыр?ан­да­рын еске са?тау керек. Б?л шаралар ?а­за?­стан хал?ыны? Т?уелсіздік ??ымы ту­ра­сында?ы т?сінігіні? ?андай екендігі туралы сыр шертеді. Осы орайда Баш??рдстанны? З?­ки У?лиди т?л?асын ас?а?татуда?ы ?діл­дігі еске т?седі. ?здері?ізге белгілі, З?ки мен М?стафа ?з елдеріні? Ке?ес Ода?ынан Т?уелсіздік алу жолында?ы к?ресінде ?зе?­гілес бол?ан. Екеуі де Алаш Орда к?­семі ?лихан Б?кейханны? ?стазды?ында сая­сат?а т?рбиеленген. Екеуі де Еуропа ел­дерінде Ке?ес Ода?ына ?арсы идеялы? к?­рес ж?ргізген. Екеуі де 1890 жылы ту?ан. ?ткен жылы З?ки У?лидиді? ту­?а­нына 120 жыл толуына байланысты Баш­к?рд­станда, Т?ркияда ж?не бас?а да ?лем елдерінде бір?атар іс-шаралар ?ткізілген. Осы іс-ша­раларды? бір?атарын Анкара­да­?ы Т?РК­СОЙ ?йымы ?йымдастырды. Бі­ра? ?йы­мны? ?аза?станда?ы тарапын М?с­тафа Шо?айды? 120 жылды?ы туралы 2010 жылы т?шымды іс-шара ?ткізбегенін ?а­лай т?сінуге болады? Баш??рдстан Ресей ??­рамында автономиялы мемлекет ре­тін­де ?зіні? белгілі тарихи т?л?асына м?ражай ашып, ?лем елдерінде іс-шаралар ?ткізіп отыр­?анда, Т?уелсіз ?аза?стан мем­ле­ке­ті­ні? ?зіні? тарихи т?л?асына бейжай ?а­ра­уы т?ркі ?лемін біраз «та??алдырды» де­сек те болады. Ке?ес Ода?ы ыдыра?аннан бас­тап баш??рлар осы біртуар арысы У?­ли­диді? тарихи т?л?асына жо?ары м?н берген. Оны? ?лемдегі шашырап жат?ан м?ралары жина?талып, Уфа ?аласында ашыл­?ан м?ражай?а орналастырыл?ан. Сон­­ды?тан депутаттарды? Астанада М?с­та­фа Шо?ай атында м?ражай ашу талабы ?те орынды. С?йтіп, оны? ?лемде жеке адам­­дарды? ?олында шашырап жат?ан м?­­ра­ларын жина?тау?а м?мкіншілік болар еді. Тіпті сол м?ражайды «М?стафа Шо?ай. ?а­за?стан Т?уелсіздік м?ражайы» деп ат ?ойып, М?с­тафа Шо?аймен бірге ?а­за?­стан Т?­уел­сіздігіне ?ызмет еткен б?кіл ары­сы­мыз туралы деректер, м?ралар ж?не м?­лі­мет­­тер­ді сонда жинастыру?а болар еді. Б?л жас ?рпа?ты? ж?не шетелдіктерді? ?а­­за? хал?ыны? ?асиетті Т?уелсіздік ?шін к?­­рес тарихын на?ты к?ріп-білуіне ?ызмет етер еді.

Т?уелсіздігімізді тарихи т?л?алары­мыз­ды д?ріптеу ар?ылы са?тап ?ала ала­мыз

?алай айтса? та, Т?уелсіздік тарихы­мыз­ды? ар?ы-бергі кезе?деріні? ?ай-?айсысы болсын ?аза? ?о?амы ?шін ?те ма?ызды. Бірінші кезе?де аталып ?ткен ?лы тарихи т?л?алар ?ол жеткізе алма?ан Т?уелсіздік арманына осы кезе?де ?ол жеткізілді. Міне, м?ны? ?зі 1991 жылы 16 желто?сан к?ні ?аза?станны? Т?уелсіздік декларациясыны? ма?ыздылы?ын аша т?сетіні аны?. Сол кездегі ?аза?станны? Т?­­уелсіздігі турасында?ы ?лемдік реак­ция­­­лар?а ?ара?анымызда, ?аза?станны? бо­лаша?ы ?шін аса пессимистік пікірлерді? ай­­­тыл?анын к?реміз. М?селен, Колгейт уни­­­верситетіні? профессоры, Сырт?ы сая­сат зерттеулер институтыны? ?ызмет­ке­рі ж?не «?аза?тар» атты монографиялы? е?бекті? авторы Марта Брил Олкот былай деген еді: «...Орталы? Азия халы?тарына т?н ?асиетті? бірі – оларды? Ке?ес Ода­?ы­ны? ыдырауынан б?рын Т?уелсіздік ?шін ашы?тан-ашы? ?мтылыс пен тал­пы­ныс жаса?анын к?рмейсіз. Аталмыш ай­ма? ха­лы?­тарыны? бостанды? ?шін к?рес ж?р­гізбеулері оларды? Т?уелсіздікті ?ала­ма­?анды?тарынан емес. Дей т?р?анменен де олар т?уелсіз ел болу м?мкіндіктеріні? бар екеніне сенген жо?». Осылайша пікір ?р­біт­кен бір?атар шетел сарапшылары ?а­за?­станны? жар?ын болаша?ына к?м?н кел­тірген болатын. М?ндай пікірлерді айта бер­сек таусылмайды. Біра? Елбасы Н?р­с?лтан Назарбаевты? к?реген саясатыны? ар?асында ?аза?стан б?гінгі дамы?ан 50 елді? ?атарына шы?ып отыр. Б?л осыдан 20 жыл б?рын болжам ретінде айтылса, адам сенгісіз жа?дай болар еді. Жалпы айт?анда, ?аза?стан мемлекетті ?а­лып­тас­тыру мен халы?аралы? ?атынастарда осыдан 20 жыл б?рын е? оптимистік саяси сарапшыны? ?зі болжай алма?ан ірі ж?мыстарды ат?арды. Президентті ?лы?­тау салтанатында с?йлеген с?зінде Нар­?ыз Иман?азы деген астаналы? б?л­ді­ршін а?ын ?ызды? мына с?здерін келтірген еді:

_Т?уелсіздік, аты? ?андай киелі!

Сені ?ор?ау – ?р ?аза?ты? парызы,

?р ?аза?ты? сен деп со?ар ж?регі!

Т?уелсіздік – ?андай ?ажап б?л ??ым!_

Осы бір ?аршадай ?ызды? айт­?а­нындай, Т?уелсіздік дегеніміз – аса киелі ??ым. Оны ?ор?ау – б?кіл ?аза?ты? па­ры­зы. Сонды?тан ?аза? хал?ыны? сана­сы­на осы киелі ??ым мен міндетті сі?іру ?шін Т?уелсіздікке е?бек еткен арыстарымызды ба?алай білуіміз керек. Осы орайда М?жілісте бастама к?терген Шалатай Мыр­захметов баста?ан 20 депутат?а ал?ы­сым­ды айтамын. Б?л бастама?а билік пен зия­лы ?ауым тарапынан о?ды жауап бе­ріледі деген сенімдемін.

С?з со?ында: 1941 жылы 27 желто?сан к?ні д?ние сал?ан М?стафа Шо?ай енді тірілмейді. Біра? Ке?ес Ода?ы кезінде ?аза? хал?ын ??л ?ылып боданды?та ?с­тау­?а ба?ыттал?ан ма?саттармен к?рескен М?с­тафадай ма?ызды т?л?аларды? атына ?ара к?йе жа?ыл?аны аян. ?йтсе де біз ?лі де талай Алаш арыстарыны? аяулы есім­де­рін ?айта тірілтіп, ?лт?а болысатын іс­те­рін жандандыра алмай отыр?анымыз ?кі­ніш­ті. ?аза?станны? айтулы мерекесі – Т?­уел­сіздігімізді? 20 жылды?ында М?стафа Шо­?айды? д?ниеден ?айт?анына 70 жыл толып отыр?анда, рухыны? ту?ан хал­?ы­мен ?айта ?ауышуына жа?дай жасалса, н?р ?стіне н?р болма?. ?йткені тарихи т?л­?а­ларымызды д?ріптеу ар?ылы Т?­уел­сіз­дік­ті са?тап ?ала алатынымызды ?рпа??а сі­?іруіміз ?ажет. Елдігімізді ел болып ой­ласайы?, бауырлар!

Автор: Алмат Ис?діл

Постоянный адрес статьи:
http://meta.kz//588581-mstafa-shoaydy-tarihi-tlasyn-trlte-almay-otyrmyz.html


Популярное

23 июля 2019

Lockheed Martin подтвердила прорыв в термоядерной энергетике

27 июля 2019

Японская ракета на сакэ рухнула в море

4 августа 2019

Российские военные приготовили яичницу от тепла Т-80

4 августа 2019

Французский изобретатель перелетел Ла-Манш на доске

7 августа 2019

Германия создала полностью сверхпроводящий двигатель

7 августа 2019

Водителей без страховки начали вычислять по камерам

8 августа 2019

В России предложили способ быстро тушить пожары

9 августа 2019

В США назвали лучший самолет СССР

11 августа 2019

В США оценили российский бомбардировщик «шестого поколения» ПАК ДА

12 августа 2019

Нашелся «танк ядерного апокалипсиса»