Фазылбек ?бсаттар?лы. Арыстарымызды арда?тауды жатж?рттан ?йренеміз бе?

Источник: abai.kz

М?стафа Шо?ай?а ?аза?стан емес шет мемлекеттерді? к?рсетіп жат?ан ??рметтеріне ендігі кезде ??ла? та ?йреніп ?алды. Бір ?кініштісі шетелдіктерді? к?рсетіп жат?ан ??рметтеріне халы? болып ?уана алмай, жеке дара мемлекет ретінде ал?ысымызды айта алмай келе жат?анды?ымыз. Тіпті Ресей тарапы 2008 жылы Санкт-Петербор ?аласыны? м?дениеті, ?ылымы ж?не ?неріні? дамуына ?ос?ан ?лесі ?шін «Петербор т?л?асы» атты медалімен М.Шо?айды марапатта?анын енді ?ана біліп отырмыз. Онда да интернет болмаса білмес едік. ?ткен жылы арысымызды? ??рметіне Париж ?аласынан саяба? ашылып, м?сіні ?ойыл?анда да елеусіз ?алдырды?. Францияда?ы М?стафа Шо?ай атында?ы француз-?аза? ?о?амы болса ескерткішін салып, кино т?сіреміз деп бел шешіп отыр. ?ыс?асы, б?рін жіпке тізер болса? ?зап кетеді. Бір с?збен айт?анда М.Шо?ай?а Еуропа елдері ж?рген-т?р?ан жерлеріні? б?ріне ескерткіш-та?та орнатып, ?з тілдерінде кітаптарын шы?арып, еске алу шаралары, конференциялар ?ткізіп барлы? ??рметтерін к?рсетуде аянбауда. Біле білгенге ?аза?ты? ешбір т?л?асы Еуропада м?ндай ??рмет к?рмеді. Еуропада т???ыш рет ?аза?ты? т?л?асына м?сін орнатылуыны? ?зі неге т?рады. Ал біздегі жа?дай?а келсек, Алматы ?аласынан бір мектепті? атын береміз деп ?Р М?дениет ж?не а?парат министрлігі 2009 жылы шешім шы?ар?анына екі жыл ?тсе де орындалмай келе жат?аны та? ?алдырады. ?лде билікте М.Шо?ай?а, я?ни т?уелсіздік идеясына ?арсы басшылар отыр ма екен? Неге М.Шо?ай?а бір мектепті? атын осынша к?ттіріп ?оямыз? Елімізді? т?уелсіздігі ?шін со??ы деміне дейін к?ресіп ?ткен азаматымыз осындай «??рметке» лайы? па?

Оны? идеясыны? к?штілігі сонда М.Шо?айдан ?лі к?нге дейін ?ор?атындар бар. О?ан д?лел осы к?нге дейін М.Шо?ай кім дегенге елімізде н?кте ?ойылмай келеді. ?лде де сат?ын деп ойлайтындар баршылы?. ?лемге ?кімін ж?ргізген Т?рік ?а?анаты тектес, т?ркі халы?тарыны? бірлігін к?здеген Т?ркістан идеясынан ?лемдік алып державалар з?редей ?оры??ан. Тіпті Ке?ес ?кіметі кезінде оны? атын атауды? ?зіне тыйым салынып, ?ылмысты? жауапкершілікке тартыл?ан. М.Шо?ай?а ?лі ба?а бере алма?анымыз?а ?ара?анда б?л идеядан ?ор?ыныш ?лі де сейілмегендігін бай?аймыз. Т?ркістан деген ?лы ма?сатты м?рат еткенімен ?рбір т?ркі мемлекетіні? жеке т?уелсіз ел бол?анын ?ала?ан. Орта? ода? ??руды к?здемеді. Е?бектерінде Орталы? Азияда?ы т?ркі мемлекеттеріні? жауы орта?, ол Ресей билігі. Сонды?тан бізді? ма?сатымыз да, м?ддеміз де орта?. Ол т?уелсіздік алу. Т?уелсіздік ал?ан?а дейін б?ріміз орта? жау?а ?арсы бірігіп к?ресейік, т?уелсіздік ал?ан со? жеке-жеке мемлекет ??рамыз деген пікір т??ірегінде к?рес ж?ргізген. «Біріксек алмайтын асу жо?» деген осы. Ал алып державалар б?л ?рекетіне ?арап т?ркі халы?тары бірігіп кетеді деп ойла?ан.

М.Шо?айды? ?лылы?ы, ?стан?ан позициясынан еш?ашан ауып к?рмегендігінде жатыр. Болшевиктерді? ниетін т?сінгендіктен о бастан-а? Ке?ес ?кіметін мойындамады ж?не ?міріні? со?ына дейін мойындамады. Ал сат?ын дейтіндерге айтарым, КСРО азаматты?ын алма?ан, мойындама?ан адам за? ж?зінде де сат?ын болып саналмайды, ар алдында да. Ол КСРО-ны отаным деп танымады. Азаматты?ын алып, танып т?рып ?арсы шы?са онда сат?ын деп айту?а болар еді. М.Шо?ай т?уелсіз Т?ркістанны? азаматы болды ж?не сол азаматты?ын ?міріні? со?ына дейін ?ор?ап, к?ресті.

Жеті сегіз тілді еркін ме?гергендіктен Париж, Лондон, Варшава, т.б. сия?ты ?алаларда баяндамалар жасап, сол уа?ытта?ы А?Ш-тан бастап батыс еуропа елдеріні? басты басылымдарында сауатты е?бектері жарияланып, ?лемдік масштабта?ы саясат?а ба?а беріп отырды. Еуропа елдерін айтпа?анны? ?зінде Американы? беделді университеттерінде бірнеше ?айтара е?бегі жариялан?ан (Кембридж 1957, 1964 жж., Беркли 1960 ж., Оксфорд, 1986 ж.,). Ресей ?ылым Академиясыны? «Шетелдегi орыстарды? ?о?амды? ой-пiкiрлерi» атты энциклопедиясында ?аза?тардан тек М.Шо?ай?а ма?алалар арна?ан. Осы арада ерекше атап ?терлік м?селе, оны? ?лемдік масштабта?ы саясаткер екендігін Лондонда?ы ?лемні? озы? ойлылары ?ана баяндама жасайтын Халы?аралы? істер бойынша Корольдік институтында  1933 жылы 27 наурызда баяндама жасайды. Осы атал?ан іс-?рекеттеріні? б?рінде Т?ркістанды ?лемге танытып, Т?ркістан халы?тары арасында тарихта т???ыш рет т?ркістанды? саяси эмиграциялы? ?ызметті? негізін ?алады.

?аза?тарды? ?ана емес т?ркі-м?сылман халы?тарыны? да м??-м??тажын жо?тап, к?рескен жеке дара ?айраткер ретінде де туыс?ан ?лттар арасында ?андай ??рметке болса да лайы?. ?аза? тарихында ?ана емес ?лем тарихында ізін ?алдыр?ан осындай дара т?л?аны тудыр?ан ?аза? хал?ы да ба?ытты. Тек осындай ба?ытын ?адірлей алса бол?аны. Т?уелсіздікті? 20 жылды?ында т?уелсіздікпен ма?ыналас болып кеткен М.Шо?ай?а Алматыда?ы бір мектепті? атын екі жыл к?ттіріп ?ою ?аза?стан?а ?лкен сын болма?. Парижден саяба? ашылып, м?сіні ?ойылып жат?анда Астанадан к?ше, мектеп атауы беріліп, Атат?рік ескерткіші жанынан ескерткіші ?ойылып жатса т?ркі бірлігі ?шін к?рескендер ?атар жарасып т?рар еді, одан ?алды елдігімізді к?рсеткен болар едік. ?зге т?ркі тектес мемлекеттеріне ?лгі болар еді. Т?ркі халы?тарыны? екі алып т?л?асы тек Астанада ?ана т?руы за?дылы?. Фашистерге ?арсы екенін д?лелдейтін ??жаттар табылып жатса да, ??лды? санадан арыла алма?ан д?йексіз ?аралаушылар азаяр емес. Олар?а М.Шо?айды? мына с?зін о?уды ?сынамын: «Сіздер немістер ?здері?ізді Еуропада?ы е? м?дениетті халы?пыз деп санайсыздар. Егер сіздерді? м?дениеттері?із мені? к?ріп ж?ргендерім болса, онда мен сіздерге т?т?ындарды? шеккен азабын к?рулері?ізді тілеймін. Сіздер ХХ ?асырда ?мір с?ре отырып, ХІІІ ?асырда?ы Шы??ыс ханны? жаса?ан з?лымды?ынан асып т?сті?іздер. М?дениетті халы? екендіктері?ізді айту?а ха?ылары?ыз жо?». Стамбулда?ы Мимар Синан университетіні? профессоры ?бдіуа?ап ?ара: «Б?л кісіні? ол?ылы?тары, кемшіліктері жо? па» деп, ?зім зерттеулер барысында б?л жа?ына да салма? салып іздедім. Біра? зерттеуші ретінде М.Шо?айдан бір кемшілік те таба алмадым. Адамгершілік жа?ынан еш?андай кемшілік жо?. Былайша айт?анда, М.Шо?ай – т?ркі-м?сылман халы?тарыны? асыл ?асиеттерін бойына сі?ірген ?лы т?л?а. Онымен ?алай ма?танса? та болады». «Абай-а?парат»
Постоянный адрес статьи:
http://meta.kz//621173-fazylbek-bsattarly-arystarymyzdy-ardataudy-zhatzhrttan-yrenemz-be.html


Популярное

27 июля 2019

Японская ракета на сакэ рухнула в море

4 августа 2019

Российские военные приготовили яичницу от тепла Т-80

4 августа 2019

Французский изобретатель перелетел Ла-Манш на доске

7 августа 2019

Германия создала полностью сверхпроводящий двигатель

7 августа 2019

Водителей без страховки начали вычислять по камерам

8 августа 2019

В России предложили способ быстро тушить пожары

9 августа 2019

В США назвали лучший самолет СССР

11 августа 2019

В США оценили российский бомбардировщик «шестого поколения» ПАК ДА

12 августа 2019

Нашелся «танк ядерного апокалипсиса»

14 августа 2019

США запретили провозить в самолетах ноутбуки Apple